Działdowo

Działdowo

HISTORIA

Działdowo – miasto niegdyś położone na historycznym pograniczu prusko-mazowieckim na tzw. ziemi sasińskiej. Dzisiaj znajdziemy je w południowej części województwa warmińsko-mazurskiego. Początki miasta związane są z zakonem krzyżackim. W momencie pojawienia się Krzyżaków ziemia ta podlegała książętom mazowieckim i była słabo zaludniona. Książę Kazimierz Kujawski odstąpił ją w 1257 r. biskupowi chełmińskiemu, a ten Krzyżakom. Po przejęciu ziem Zakon rozwinął na tym terenie intensywną akcję kolonizacyjną. Prowadził ją ówczesny komtur dzierzgoński a późniejszy wielki mistrz Luther z Brunszwiku.

Rozwój miasta w średniowieczu hamowany był przez powtarzające się działania wojenne, które ze względu na pograniczne położenie dotykały miasto. Najpoważniejsze zniszczenia miały miejsce podczas najazdu księcia litewskiego Kiejstuta (1375–79) oraz tzw. wielkiej wojny Polski z zakonem krzyżackim.
W czasie wojny trzynastoletniej zamek i miasto poniosły ciężkie straty. W 1455 r. Działdowo zostało opanowane przez Krzyżaków, a następnie przez zwolenników króla polskiego. W 1460 r. w mieście ponownie pojawili się bracia zakonni. W myśl postanowień zawartych 19 października 1466 r. podczas II pokoju toruńskiego miasto pozostało w rękach krzyżackich. W marcu 1520 r., w trakcie kolejnej wojny polsko-krzyżackiej, oddziały polskie kasztelana płockiego Andrzeja Krzyckiego zdobyły Działdowo. Miasto zostało wówczas spalone, a okolice spustoszone. Problem krzyżacki został rozwiązany przez traktat krakowski z 1525 r. na mocy którego państwo zakonne w Prusach przekształciło się w świeckie księstwo, zależne od Rzeczypospolitej.
W okresie wojen polsko-szwedzkich w XVII w. przez kilka miesięcy na zamku przebywał król Szwecji Karol X Gustaw. W 1656 r. na miasto uderzyli Tatarzy. W latach 1806–1807 w Działdowie stacjonowały wojska napoleońskie. Przymusowy kwaterunek, kontrybucje, podatki i samowola żołnierzy wyniszczyły lokalną gospodarkę. Od 18 stycznia 1871 r. Działdowo znajdowało się w granicach Rzeszy Niemieckiej. Podczas pierwszej wojny światowej niejednokrotnie było przedmiotem walk między wojskami rosyjskimi i niemieckimi. Po wojnie, zgodnie z zapisami traktatu wersalskiego, Działdowo wraz z okolicznymi wsiami zostało przyłączone do II Rzeczypospolitej. W czasie drugiej wojny światowej, w dawnych polskich koszarach wojskowych, mieścił się hitlerowski obóz jeniecki, a następnie kolejno: obóz Selbstschutz, obóz przejściowy oraz wychowawczy obóz pracy i obóz karny. W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 r. do Działdowa wkroczył 29 Korpus Pancerny wchodzący w skład 48 Armii Polowej wojsk radzieckich i Działdowo ponownie znalazło się w granicach Polski.
Obecnie atrakcją miasta na skalę europejską jest Interaktywne Muzeum Państwa Krzyżackiego, łączące nowoczesność z tradycją. Oprócz atrakcji historycznych miasto posiada również walory przyrodnicze: aleje lipowo-klonowe, będące pomnikami przyrody, parki oraz lasy.

Zamek

Budowę działdowskiego zamku Krzyżacy rozpoczęli około 1344 r. Jako pierwszy stanął tzw. Wielki Dom, jedyna część zachowana do czasów obecnych. Po 1525 r., kiedy zamek stał się jedną z reprezentacyjnych siedzib księcia Albrechta Hohenzollerna, rezydencję przebudowano bowiem na wzór renesansowy. Czasy świetności działdowskiego zamku skończyły się w II poł. XVIII w., kiedy rozebrano skrzydło od strony dzisiejszej ul. Męczenników i Basztę Prochową. W 1868 r., po pożarze, który strawił większość pomieszczeń, rozebrano basztę przybramną, bramę i skrzydło zachodnie. Wielki Dom został uratowany przez działdowskich piwowarów, magazynujących w jego piwnicach swoje trunki i przekonanych, że rozebranie górnych kondygnacji zmieni temperaturę w piwnicach i zaszkodzi piwu. Zamek niszczał do lat 70. XX w., kiedy to rozpoczęto jego stopniową odbudowę. W początkach XXI w. odbudowane zostało zachodnie skrzydło, mury wokół dziedzińca i brama wejściowa. W nowocześnie odnowionej części zamku swoją siedzibę ma obecnie Urząd Miasta.

INFORMACJE PRAKTYCZNE:

INFORMACJA TURYSTYCZNA
Starostwo Powiatowe, Wydział Rozwoju Gospodarczego Funduszy Europejskich i Promocji, ul. Kościuszki 3, tel./fax 23 697 59 46, e-mail: promocja@e-starostwo.pl
Urząd Miasta, ul. Zamkowa 12, tel. 23 697 04 42, 23 697 04 47, e-mail: promocja@dzialdowo.pl

ATRAKCJE TURYSTYCZNE
Interaktywne Muzeum Państwa Krzyżackiego, Pl. Mickiewicza 43, tel. 23 697 76 30, e-mail: impk@dzialdowo.pl, www.muzeumdzialdowo.pl
Muzeum czynne jest od wtorku do piątku w godz. 10.00–17.00, w sobotę w godz. 10.00–16.00 i w okresie wakacyjnym (lipiec–sierpień) w pierwszą i ostatnią niedzielę miesiąca w godz. 10.00–14.00; wstęp wolny

KULTURA I ROZRYWKA
Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Wolności 64, tel. 23 697 20 43, www.mbpdzialdowo.pl
Miejski Dom Kultury, ul. Wolności 64, tel. 23 697 21 92, www.mdkdzialdowo.pl
Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, ul. Robotnicza 10, tel. 23 697 46 70, www.mosirdzialdowo.pl
Lodowisko (czynne w sezonie zimowym: grudzień–marzec), Orlik przy ul. Świerkowej, tel. 500 018 516
Zajazd pod Koniem, Malinowo 11, tel. biuro 23 697 02 00, www.zajazdpodkoniem.pl
Bila – kręgle i bilard, ul. Lidzbarska 31B, tel. 23 697 60 03, http://bilabila.pl
Figloraj – salon zabaw, ul. Leśna 11, tel. 780 092 062, http://figloraj.com.pl

BAZA NOCLEGOWA:
Hotel – Restauracja WKRA, ul. Zamkowa 2, tel. 23 697 22 77, www.hotelwkra.pl
Hotel – Restauracja PRZEDZAMCZE, ul. Zamkowa 9, tel. 23 697 29 50, www.przedzamcze.com
Hotel – Restauracja VARIA, ul. gen. Józefa Hallera 30, tel. 23 697 37 75, http://hotelvaria.pl
MAKUS – pokoje gościnne, ul. Olsztyńska 7, tel. 23 697 77 28
MOSiR – pokoje gościnne, ul. Robotnicza 10, tel. 23 697 46 70, www.mosirdzialdowo.pl

GASTRONOMIA:
Restauracja WKRA, ul. Zamkowa 2, tel. 23 697 22 77, www.hotelwkra.pl
Restauracja PRZEDZAMCZE, ul. Zamkowa 9, tel. 23 697 29 50, www.przedzamcze.com
Restauracja VARIA, ul. Gen. Józefa Hallera 30, tel. 23 697 37 75, http://hotelvaria.pl
Bar KEBAB, ul. M. Skłodowskiej – Curie 32, tel. 23 697 32 42
Bar RAMZES, ul. Młyńska 1, tel. 23 697 69 25
Pub AGA, ul. Wyszyńskiego 17, tel. 693 738 750
Bar MAKUS, ul. Olsztyńska 7, tel. 23 697 52 87
Bar CYMES, ul. Polna 28, tel. 23 676 59 82, www.bar-cymes.pl
Bar KOZIK, ul. Mrongowiusza 9, tel. 23 697 32 93, www.barkozik.pl
Bar SABAT, ul. Nidzicka 32, tel. 603 705 531
Cukiernio-Kawiarnia DOLCE-VITA, ul. Jagiełły 23, tel. 23 697 32 71
Grill House Piramida Ahmed Abouhei, ul. Władysława Jagiełły 37, tel. 787 281 810
Pizzeria LA COSTA, ul. Jagiełły 15, tel. 23 697 06 89
Pizzeria BIESIADOWO, ul. Nidzicka 10, tel. 23 697 97 90, www.biesiadowo.pl
Pizzeria WENECJA, Pl. Mickiewicza 6, tel. 23 697 24 32, www.wenecja-pizzeria.pl
Restauracja KLUBOWA, ul. Hallera 11, tel. 23 697 61 65, www.dzialdowo.klubowa.pl

IMPREZY – Festyn „Wstąp po Zdrowie”, Powiatowe Wieczory z Poezją, Urodziny Działdowa, Działdowska Dycha (bieg uliczny), Turniej Rycerski o Miecz św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Festiwal artAKCJA, Działdowskie Biegi Niepodległości, Ogólnopolski Młodzieżowy Festiwal Piosenki SUPERHIT FESTIVAL, Ogólnopolski Konkurs Poezji o Miecz Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej

Informacje: www.dzialdowo.eu

Urząd Miasta
ul. Zamkowa 12
tel. 23 697 04 00
www.dzialdowo.eu

Sztum

Sztum

HISTORIA

Zamek w Sztumie został wybudowany przez Zakon Krzyżacki w latach 1326-1331 w miejscu wcześniejszych umocnień pruskich. Powstał na niewielkiej wyniosłości, na wyspie pośrodku dawnego Jeziora Białego. Zamek pełnił rolę przyczółka osłaniającego od południa warownię malborską, był także letnią rezydencją wielkiego mistrza Zakonu Krzyżackiego. Sztumska warownia pozostała w rękach Zakonu do 6 stycznia 1468 r., kiedy została włączona do Prus Królewskich i na długie lata stała się rezydencją polskich starostów. Na zachód od zamku, w obrębie murów obronnych, rozbudowało się miasto lokacyjne. Wytyczono w nim 50 działek osadniczych. Władza spoczywała w rękach rady, na której czele stał wójt. Dwa razy w roku (22 VI i 11 XI) odbywał się w Sztumie jarmark, a w każdy piątek targ. Mieszczanie zajmowali się przeważnie uprawą roli i warzeniem piwa. Sztum był miejscem sądów ziemskich dla województwa malborskiego, a od XVI w. także sejmików szlacheckich.

Dzisiejszy Sztum usytuowany jest na przesmyku miedzy dwoma jeziorami: Barlewickim i Zajezierskim (które połączone tworzyły niegdyś jeden akwen wodny – J. Białe). Ze średniowiecznej zabudowy zamku, po XIX-wiecznych rozbiórkach przetrwały: główne skrzydło południowe, fragmenty skrzydła wschodniego, brama wjazdowa, studnia oraz fragmenty dwóch baszt i murów obronnych. Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej przypomina mieszkańcom i turystom bogatą przeszłość historyczną miasta, organizując turnieje rycerskie i pokazy walk. Na terenie zamku odbywają się także plenery malarskie i wystawy.

Miasto otoczone jest niezniszczonymi lasami z dużą ilością zwierzyny łownej i bogatym runem leśnym. W okolicy znajdują się 4 rezerwaty przyrody z ciekawą roślinnością. Krajobraz pojezierny oraz położenie w dolinie Wisły czynią gminę Sztum atrakcyjnym terenem wypoczynku i rekreacji.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

ATRAKCJE TURYSTYCZNE
XIV-wieczny zamek pokrzyżacki (na Wzgórzu Zamkowym – turnieje rycerskie, pokazy walk, plenery, wystawy); kościół parafialny św. Anny (wnętrze neogotyckie z elementami wystroju barokowego); kościół poewangelicki (budowla o formach neoklasycystycznych) z XIX w. w którym mieści się tzw. Małe Muzeum; pałace i dworki szlacheckie m.in. w Waplewie Wielkim, Zajezierzu, Barlewicach, Czerninie, Małych Ramzach; fosa staromiejska z rzeźbą koni sztumskich; bulwar zamkowy; przystań jachtowa w Białej Górze; śluza w Białej Górze

zwiedzanie zamku: Janusz Ryszkowski, e-mail: janusz.ryszkowski@sztum.pl

KULTURA
Sztumskie Centrum Kultury, ul. Reja 13, tel. 55 640 63 45, www.scksztum.pl

Stowarzyszenie Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej, ul. Zacisze 19, tel. 603 407 573,
e-mail: hermanad@wp.pl, www.rycerzesztum.prv.pl

W Kino-Teatrze „Powiśle” swoją siedzibę ma Sztumskie Centrum Kultury, które sprawuje opiekę nad obiektem.
Sztumskie Centrum Kultury zajmuje się przygotowywaniem i realizacją programów o charakterze kulturalnym i oświatowym. Ważną sferą aktywności jest działalność edukacyjna. Całorocznie prowadzone są zajęcia m.in. nauki tańca, plastyczne, teatralne, gry na gitarze, keyboardzie, pianinie, perkusji oraz flecie. Obiekt zapewnia zaplecze artystyczne, dzięki któremu możliwa jest oprawa muzyczna i plastyczna organizowanych tu imprez kulturalnych. W piwnicach znajdują się pracownie artystyczne – teatralna (Sala Czarna), muzyczna i magazyny. Pierwszy poziom budynku zajmuje kino-teatr, pomieszczenia wystawiennicze i pracownie. Posiada on charakter wystawowo/muzealny, znajduje się tam m.in. sala kinowa, sala konferencyjna, sale warsztatowe oraz korytarz przeznaczony na wystawy historyczne, etnograficzne i kolekcjonerskie, promujące głównie historię Ziemi Sztumskiej oraz regionu, wystawy sztuki współczesnej, malarstwa, grafiki, rysunku, rzeźby, plakatu i innych form sztuki plastycznej. Przy ich organizacji SCK współpracuje z muzeami, ośrodkami kultury, instytucjami o charakterze naukowym, zarówno krajowymi jak i zagranicznymi. Sale wykorzystuje się także w celach konferencyjno-bankietowych (do dyspozycji jest nagłośnienie oraz sprzęt oświetleniowy). Drugi poziom tworzą pomieszczenia o charakterze biurowym oraz warsztatowym. W budynku Kino-Teatru istnieje także możliwość poprowadzenia imprez połączonych (np. konferencji naukowej i wystawy, wernisażu i koncertu). Doświadczenie w zakresie organizacji różnego rodzaju imprez gwarantuje powodzenie każdego przedsięwzięcia. Kino-Teatr „Powiśle” to jedyne kino cyfrowe na Powiślu. Kino posiada bardzo rozbudowany zakres seansów filmowych oraz bajek. Filmy emitowane są w bardzo krótkich odstępach czasu od premiery.

BAZA NOCLEGOWA
Zajazd Jonatan, Czernin, ul. Sadowa 2, tel. 55 640 20 09 e-mail: zajazd_jonatan@wp.pl, www.zajazd-jonatan.pl
Gospodarstwo Rolne. Agroturystyka Jakub Gossa „Stajnia Iskra”, Sztumskie Pole, ul. Łąkowa 19, tel. 55 277 34 01, 504 025 326, e-mail: kontakt@stajniaiskra.com.pl, www.stajniaiskra.com.pl
Dworek u Leszczyńskich, Gościszewo, Kolonia PKP, tel. 55 647 41 03, 697 084 634, e-mail: biuro@leszczynski-bud.pl, rezerwacja@leszczynski-bud.pl, www.dworekuleszczynskich.pl
Leśniczówka Wydry – kwatera myśliwska, Wydry 2, tel. 55 277 21 69, www.lasypowisla.pl
Camping Leśny „Nad Białym“, Sztumskie Pole, ul. Żeromskiego 34, tel. 507 077 909, 503 160 340, e-mail: poskor1@wp.pl, www.nadbialym.com.pl
Gospodarstwo Agroturystyczne Klimbergowice, Sztumska Wieś 60a, tel. 55 640 48 08, 605 550 079, e-mail: klimberg@wp.pl
Gospodarstwo Agroturystyczne w Postolinie, Postolin 23, tel. 55 277 14 68, 696 501 947, e-mail: postolin23@gmail.com, www.postolin23.pl
Biały Dworek, Postolin 106, tel. 793 290 921
Gospodarstwo Agroturystyczne „Pałac”, Barlewice, tel. 55 277 39 39, e-mail: palac@palac.malbork.pl
Gospodarstwo Agroturystyczne: Dom w lesie Mirosław Krzyżak, Sztumskie Pole, ul. Łąkowa 18, e-mail: chrabol@onet.eu, www.powislanska.hq.pl
Agroturystyka Franciszek Konefał, Sztumskie Pole, tel. 55 272 61 59, 604 375 231,
www.powislanska.hq.pl
Ilona Balicka Agroturystyka, Lądziki 16, Sztumskie Pole, tel. 55 277 39 39
Gospodarstwo Rolne Agroturystyka Iwona Maliszewska, Lądziki 17, Sztumskie Pole
Gospodarstwo Agroturystyczne „Kuliki” Mirosław Barcikowski, Sztumska Wieś 61, tel. 55 267 92 19
Gospodarstwo Agroturystyczne Jadwiga i Lucjan Węcławowicz, Zajezierze 12, tel. 600 356 104, 55 640 50 80
Gospodarstwo Agroturystyczne Andrzej Węcławowicz, Zajezierze 19, tel. 500 267 223
Noclegi u Grażyny, Gościszewo 12B, tel. 669 887 564, 725 398 308

GASTRONOMIA
Restauracja Bar Smakosz, Sztum, ul. Osińskiego 5, tel. 55 277 22 50
Restauracja Przedzamcze, Sztum, ul. Jagiełły 27, tel. 55 277 78 31, www.przedzamcze.com.pl
Karczma Podkowa, Sztum, ul. Jagiełły 7
Zajazd Jonatan, Sztum, ul. Sadowa 2, tel. 55 640 20 09, e-mail: zajazd_jonatan@wp.pl, www.zajazd-jonatan.pl
Pizzeria Roma, Sztum, ul. Galla Anonima 2, tel. 55 277 55 55
Roma Zamek, Sztum, ul. Galla Anonima 16
Fantazja Pizza Pub, Sztum, ul. Galla Anonima 1, tel. 55 277 32 22, www.pizzasztum.pl
Bar Fast Food, Sztum, ul. Mickiewicza 30a, tel. 55 277 32 22, www.pizzasztum.pl
Tiesto Pizza, Czernin, ul. Sadowa 6, tel. 518 866 803, 518 866 804, www.pizzatiesto.pl
Caffe Figaro, Sztum, ul. Jagiełły 2, tel. 55 272 07 40
Mała Gastronomia, Sztum, ul. Reja 11
Pub Corona, Sztum, ul. Reja 13, tel. 509 802 590
Bar Przystań, Sztum, ul. Młyńska 9
Bar Pod Basztą, Sztum, ul. Władysława Jagiełły 8, tel. 55 277 78 31
Bar Przydrożny, Gościszewo 10, tel. 55 277 11 25

IMPREZY – Ogólnopolski i Międzynarodowy Przegląd Sztuki Więziennej, Dni Ziemi Sztumskiej, Noc Świętojańska, Koncerty Letnie na placu Wolności, Festiwal Teatrów Ulicznych

informacje: www.scksztum.pl

Urząd Miasta i Gminy
ul. Mickiewicza 39, tel. 55 640 63 03
www.sztum.pl

Ryn

Ryn

ZAMEK KRZYŻACKI w RYNIE

Ryn to urocze mazurskie miasteczko, położone na przesmyku dwóch jezior Ołów i Ryńskie, na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Nad miastem góruje XIV-wieczny zamek krzyżacki założony przez wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode, który w 1379 r. odbył słynną podróż statkiem z Rynu do Malborka. Zamek należał do najważniejszych w łańcuchu umocnień na wschodzie państwa krzyżackiego. Był siedzibą komtura i został zbudowany jako zamek konwentualny – „warowny klasztor”. W założeniu spełniał funkcje siedziby klasztoru, władz prowincji i warowni rycerskiej. Służył zarówno do obrony jak i wypadów na Litwę. W 1418 r. w zamkowej zbrojowni były 22 działa, 72 kusze i 14000 bełtów. Zamek oprócz funkcji militarnej, pełnił również rolę administracyjno-gospodarczą, zaopatrując Zakon m.in. w mąkę, ryby, miód i mięso dzikiej zwierzyny. Powołany tu urząd rybacki posiadał łodzie i aż dziewięć statków. Przy zamku istniał duży folwark gdzie hodowano konie (w 1418 r. było ich 187) i inne zwierzęta. Uprawiano tu zboża, zbierano miód z leśnych pasiek. Na potrzeby Zakonu pracował młyn, do napędzania którego wykorzystano różnicę poziomów wód w jeziorach. W latach 1412–1420 działała huta żelaza. Załoga zamku liczyła ok. 50 osób nie licząc pracowników folwarku. Pierwszym komturem był Fryderyk von Wallenrod, brat wielkiego mistrza Konrada von Wallenrod, który był pierwowzorem tytułowego bohatera powieści poetyckiej Adama Mickiewicza. Według legendy zamek i jezioro Ołów, stanowiące naturalną fosę, przypominały Krzyżakom rzekę Ren (Rhein) i zamki nad nią stojące, stąd wzięła się nazwa Ryn.

W połowie XV w. zamek został zdobyty przez powstańców Związku Pruskiego. W krzyżackie władanie zamek powrócił po niespełna roku, odbity przez wojska zaciężne. Wraz z zamkiem rozwijała się osada (podzamcze), która dała początek przyszłemu miastu. W końcu XV w. podzamcze otrzymało prawo osiedla targowego, co w znacznym stopniu przyczyniło się do jego rozwoju. W XVI w. po likwidacji Zakonu utworzono tu Starostwo Prus Książęcych. W pierwszej połowie XVII w. przystąpiono do rozbudowy zamku, dobudowano skrzydło południowo-zachodnie z przejazdem bramnym oraz północno-zachodnie. Natomiast czwarte, północno-wschodnie skrzydło pochodzi z 1883 roku. Do istniejącego skrzydła gotyckiego dobudowano okrągłą wieżyczkę mieszczącą schody. Zamek w Rynie w czasach książęcych był siedzibą książęcego łowczego, zaś starosta ryński pełnił nadzór nad łowami i lasami całych Prus Książęcych. W połowie XVII w. najazd Tatarów zatrzymał rozwój Rynu. Najeźdźcy część mieszkańców wzięli w jasyr, resztę wymordowali, pustosząc i paląc osadę. W pół wieku później epidemia dżumy dokonała wielkich spustoszeń w osadzie i regionie. W 1723 r. Ryn otrzymał prawa miejskie. Miało to ułatwić odbudowę i stanowić bodziec do dalszego rozwoju. W XIX w. zamek pełnił funkcję więzienia dla kobiet, a podczas II wojny światowej przetrzymywano w nim jeńców rosyjskich, polskich i więźniów niemieckich.
Zamek w Rynie ma swoje tajemnice. Z przekazów wiadomo, że ryński zamek miał połączenie tunelem z nieistniejącym gotyckim kościołem oraz z tzw. Domem Komtura. Historia ucieczki oficera Wermachtu tunelem z więziennej celi zamku do pobliskiego lasu, potwierdza istnienie dłuższych tuneli strategiczno – ewakuacyjnych wychodzących poza obręb miasta. Według legendy w murach krzyżackiego zamku też straszy. Pojawia się tu duch księżnej Anny, żony księcia litewskiego Witolda który obiecał Krzyżakom, że w decydującej fazie bitwy pod Grunwaldem przejdzie na ich stronę. Obietnicę złożył w Rynie, gdzie przyjechał z żoną Anną i dziećmi. Pod Grunwaldem Witold nie zdradził i do końca walczył po stronie Jagiełły. Krzyżacy w zemście zamurowali żywcem księżną Annę i jej dzieci. Od tego czasu po zmroku, po komnatach przechadza się jej duch, opłakując zamordowane dzieci.

Od lipca 2006 r. na zamku funkcjonuje czterogwiazdkowy ekskluzywny Hotel Zamek Ryn, spełniający oczekiwania najbardziej wymagających gości. Okolice Rynu słyną z pięknej przyrody. Pofałdowany, pagórkowaty teren, malownicze jeziora pełne uroczych zatok i półwyspów, z mnogością ciekawych zakątków podkreślają wyjątkowość tego miejsca. Na gości oprócz komfortowych pokoi i wyśmienitej kuchni czekają liczne atrakcje i tajemnice. Hotel Zamek Ryn przez cały rok tętni życiem. Organizowane są tu rodzinne wakacje i weekendy oraz świąteczne i noworoczne pobyty. Hotel posiada doskonale wyposażone Centrum Konferencyjne, w którym odbywają się konferencje i szkolenia dla firm z całej Polski.
Bogate zaplecze rekreacyjne Wellness i Spa pozwoli gościom luksusowo wypocząć. W zamkowej stylowej restauracji i winiarni warto spróbować miejscowych specjałów i trunków. Zwiedzając zamek z przewodnikiem poznamy jego historię, a dodatkową atrakcją będzie udział w hucznej biesiadzie rycerskiej. Na zamkowym dziedzińcu uczestnicy biesiad w stylowych strojach z epoki przeniosą się w czasy średniowiecza. Pokazom walk rycerskich towarzyszy degustacja dań opartych na przepisach zamkowej kuchni. Na Podzamczu w dawnym młynie zamkowym mieści się Gościniec Ryński Młyn, w którym znajduje się sklep Smaki Mazur i restauracja z daniami kuchni staropolskiej.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

Atrakcje w hotelu i okolicy

W hotelu znajdują się: kręgielnia, wypożyczalnia rowerów, tenis, sala fitness, castle casino, basen w podziemiach, sauny, spa księżnej Anny, sala bilardowa, klub malucha, winiarnia. Hotel organizuje zwiedzanie zamku z przewodnikiem i biesiady rycerskie. Można też odbyć lot balonem, samolotem lub motolotnią, wybrać się na wycieczkę rowerem lub samochodem terenowym, wziąć udział w nurkowaniu, żeglowaniu lub w wędkowaniu. W pobliżu jest strzeżona plaża z wypożyczalnią sprzętu wodnego, ekomarina, trasa spacerowa i rowerowa wokół jeziora Ołów, Ryńskie Zbiory Muzealne i Galeria „Z Latarnią”.

Gastronomia

Restauracja Refektarz, Winiarnia, Restauracja Gościniec Ryński Młyn i sklep Smaki Mazur

rezerwacje stolików: tel. 785 888 422, e-mail: restauracja@zamekryn.pl

Noclegi

Hotel Zamek Ryn, Gościniec Ryński Młyn, Willa Pod Zamkiem

rezerwacja miejsc: Recepcja czynna codziennie 24h/doba, tel. 87 429 70 00, fax 87 429 70 01, e-mail: hotel@zamekryn.pl, www.zamekryn.pl

Zwiedzanie zamku z przewodnikiem:

dzieci 5-12 lat – 5zł, dorośli – 10 zł, dzieci do 5 lat – gratis

W okresie wakacji w każdy czwartek: wstęp na Biesiady Rycerskie i na Biesiady-Wiwat Sarmacja, bilety dla dzieci 5-12 lat – 60 zł, dorośli – 99 zł, dzieci do lat 5 – gratis

IMPREZY – Festiwal Kultury Średniowiecza – Mazuria, Festiwal Wina-Bachanalia, Ogólnopolski Konkurs Młodych Talentów Sztuki Kulinarnej l’Art de la cuisine Martell, Międzynarodowy Festiwal Filmów Medycznych

informacje: www.zamekryn.pl

Mazurskie Centrum Kongresowo-Wypoczynkowe
Zamek Ryn****

Plac Wolności 2, tel. 87 429 70 00, fax 87 429 70 01
www.zamekryn.pl

Ostróda

Ostróda

HISTORIA

Ostróda jest jednym z najstarszych miast Pojezierza Mazurskiego. Wśród zabytków miasta wyróżnia się zamek gotycki, który w 1393 r został zbudowany przez Krzyżaków na miejscu dawnej fortecy z końca XIII w. Tutaj była siedziba komturstwa krzyżackiego. Od 1977 roku odbudowywany po zniszczeniach spowodowanych wojną. Dzisiaj na dziedzińcu i w salach zamkowych odbywają się liczne imprezy. W Ostródzie warto również zobaczyć kościół neogotycki z lat 1856-1875, z dobudowaną na początku XX w. wieżą, a także Kościół ewangelicko-augsburski z 1907 r.

W malowniczym krajobrazie kilkunastu jezior otoczonych licznymi wzgórzami morenowymi i urokliwymi lasami mieszanymi ciągną się nitki kanałów łączących liczne jeziora w przeurocze szlaki wodne. Lazurowe wody mazurskich jezior, czyste powietrze, bujna flora i rzadkie w innych regionach kraju okazy fauny tworzą doskonałe warunki do wypoczynku. Atutem Ostródy jest nowoczesna i dobrze rozwinięta baza hotelowa, pozwalająca poczuć się dobrze każdemu turyście. W zależności od zasobności kieszeni goście mogą odpoczywać w luksusowych hotelach lub na polach campingowych i namiotowych, których w Ostródzie i okolicy nie brakuje. Wśród wielu atrakcji tych pięknych i malowniczych terenów poczesne miejsce zajmuje rozgałęziony system żeglugowy Kanału Elbląskiego, będący nie tylko najdłuższym, ale i najbardziej interesującym pod względem technicznym, unikalnym w skali światowej kanałowym szlakiem wodnym. Rejs rozpoczyna się w Ostródzie, w centrum miasta z przystani nad Jeziorze Drwęckim. Na trasie tego zabytku sztuki hydrograficznej wybudowano dwie śluzy oraz pięć pochylni. Pochylnie niwelują różnicę poziomów wody o 99 m. Statki pokonują pochylnie na specjalnych wózkach. Tylko u nas statki pływają po trawie! Regularne rejsy statkami białej floty po kanale Ostródzko-Elbląskim rozpoczynają się 1 maja i trwają do 30 września każdego roku. Dla turystów lubiących piesze wędrówki niesamowitą atrakcją są dwa szlaki piesze: niebieski – „Naddrwęcki” i zielony – „Jezior podostródzkich” o łącznej długości 25 km. Rajem dla kajakarzy będzie poznanie szlaków kanałowych: „Szlaku Rzeki Szelążnicy”, „Szlaku Kanału Ostróda-Elbląg”, „Szlaku Rzeki Drwęcy”, „Szlaku Ostróda – Miłomłyn – Stare Jabłonki” oraz „Szlaku Górnej Drwęcy”. Gmina Ostróda posiada wyjątkowe walory przyrodniczo-turystyczne. Znajdują się tutaj malownicze jeziora, rzeki, kanały, lasy oraz obszary o dość nietypowej w tym regionie rzeźbie terenu – pas Wzgórz Dylewskich z najwyższym na Pojezierzu Mazurskim wzniesieniem – Górą Dylewską – 312 m.n.p.m. Na terenie gminy znajduje się „Rezerwat Jez. Czarne” z rzadko występującą roślinnością wodną, „Rezerwat Jez. Francuskie” w pobliżu Góry Dylewskiej, „Rezerwat Rzeka Drwęca”. Znaczącą część obszaru gminy zajmuje Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich o powierzchni 7782 ha. Oprócz wspaniałej przyrody na terenie gminy znajduje się wiele zabytków architektury. Przede wszystkim budowle sakralne, dworki i pałace oraz mosty i wiadukty dawnych linii kolejowych – m.in. gotycki kościół z XIV wieku w Glaznotach, gotycki kościół z XV wieku w Ornowie, pałace w Ostrowinie, Szyldaku, Klonowie. Jedną z najbardziej znanych i atrakcyjnych miejscowości wypoczynkowo-turystycznych w gminie Ostróda a także na Pojezierzu Mazurskim są Stare Jabłonki położone nad Jez. Szeląg Mały. Znajduje się tutaj hotel, campingi, ośrodki wypoczynkowe, stanice wodne. Szeroka gama możliwości – uprawiania sportów wodnych, także zimowych (stok narciarski k/Góry Dylewskiej), piękne lasy, czyste powietrze, spokój, bogaty wybór bazy noclegowo – gastronomicznej sprawia, że każdy znajdzie tutaj coś interesującego dla siebie.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

INFORMACJA TURYSTYCZNA
pl. Tysiąclecia Państwa Polskiego 1a, tel. 89 642 30 00, www.it.ostroda.pl, www.mazury-zachodnie.pl

ATRAKCJE TURYSTYCZNE

Muzeum w Ostródzie, ul. Mickiewicza 22, tel. 89 646 32 31, www.muzeumwostrodzie.pl

charakter ekspozycji – ekspozycja stała m.in. makiety urbanistyczne miasta z XIV w. i pocz. XX w., meble, elementy wykopalisk archeologicznych, narzędzia rolnicze i drobnego rzemiosła

Zwiedzanie: W poniedziałki, niedziele i święta państwowe muzeum jest nieczynne.

sezon: 1.09. – 31.03.
wtorek – piątek: 9.00 – 16.00
sobota: 10.00 – 16.00

sezon: 1.04. – 30.06.
wtorek – piątek: 9.00 – 16.00
sobota – niedziela: 10.00 – 15.00

sezon: 1.07. – 31.08.
wtorek – piątek: 9.00 – 17.00
sobota – niedziela: 10.00 – 16.00

Wieża widokowa w Kościele Ewangelicko-Metodystycznym, ul. Sienkiewicza 22, tel. 89 646 29 02
Aquapark Ostróda, ul. Jana Pawła II 9a, tel. 89 642 05 52
Wyciąg nart wodnych, bulwar jeziora Drwęckiego (zarządca OCSiR), tel. 89 646 08 13
rejs Kanałem Elbląsko – Ostródzkim

KULTURA i TURYSTYKA
Centrum Kultury i Sportu – Zamek, ul. Mickiewicza 22, tel. 89 646 32 31, www.ck.ostroda.pl
Galeria na Zamku, ul. Mickiewicza 22, tel. 89 646 32 31
Żegluga Ostródzko – Elbląska, ul. Mickiewicza 9a, tel. 89 646 38 71

BAZA NOCLEGOWA
Hotel Willa Port Conference Resort & Spa****, ul. Mickiewicza 17,
tel. 89 642 46 00, www.willaport.pl
Hotel Platinum Aqua Fun & Events****, ul. Wyszyńskiego 11a,
tel. 89 642 36 00, www.hotelplatinum.pl
Hotel „Panorama”, ul. 3 Maja 21, tel. 89 646 22 27
Hotel „Promenada”, ul. Mickiewicza 3, tel. 89 642 81 00
Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe „Sarmatia”, ul. Pieniężnego 6, tel. 89 646 95 96
Hotel „Platinum”, ul. Wyszyńskiego 11a, tel. 89 642 36 00
Hotel „Sajmino”, ul. Michała Kajki 3, tel. 89 646 71 24

RESTAURACJE
„La Luna”, ul. Mickiewicza 13, tel. 89 646 89 08
„Kresowa”, ul. Sienkiewicza 10a/1, tel. 89 646 67 85
„Columb”, ul. Mickiewicza 13a, tel. 89 646 40 96
„San Biagio”, ul. Mickiewicza 13b, tel. 89 646 81 68
„Tawerna”, ul. Mickiewicza 21, tel. 89 640 52 93
„Gospoda Sajmino”, ul. Olsztyńska 57, tel. 89 646 18 33
„U Wokulskiego”, ul. Bolesława Prusa 2, tel. 89 646 76 11

IMPREZY – Ostródzkie Dni Morza, Ostróda Summer Hot Day’s, Ostróda Reggae Festiwal, Festiwal Muzyki Tanecznej, Festiwal Ognia

informacje: www.ck.ostroda.pl

Urząd Miasta

ul. Mickiewicza 24, tel. 89 642 94 00

www.ostroda2012.pl

Olsztyn

Olsztyn

HISTORIA

Olsztyn – zamek Kapituły Warmińskiej. W 1348 roku rozpoczęto budowę najstarszego skrzydła, a w XV-XVI wieku dobudowano skrzydło południowe i górną część wieży. Olsztyński zamek jest doskonałym przykładem architektury gotyckiej. Obecnie swoją siedzibę ma w nim Muzeum Warmii i Mazur. W latach 1516-1519 i 1520-1521 administratorem zamku był Mikołaj Kopernik. Wśród wielu oryginalnych pamiątek, na ścianie zamkowego krużganka znajduje się osobiście wykonana przez Mikołaja Kopernika tablica astronomiczna do wskazywania równonocny wiosennej i jesiennej. Muzeum proponuje swoim gościom spotkania pod hasłem „Niedziela w muzeum”, podczas których można zapoznać się z wystawami w niekonwencjonalny sposób, np. przymierzyć zabytkową zbroję lub wziąć. Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy poezję” i koncerty zespołu kameralnego „Pro Musica Antiqua” działającego pod patronatem MWiM (koncerty raz w miesiącu) już na stałe wpisały się w kalendarz olsztyńskich imprez kulturalnych.

Olsztyn to stolica Warmii i Mazur – regionu, który słynie nie tylko ze swojej ciekawej historii, ale przede wszystkim z niezwykle urokliwych krajobrazów oraz największego skupiska jezior w Polsce. Nie bez przyczyny Warmia i Mazury są nazywane Krainą Tysiąca Jezior i uchodzą za „Zielone Płuca Polski”. Chętnie inwestują tu przedsiębiorcy, których interesują zyski z turystyki oraz tacy, którym nieobca jest gospodarka proekologiczna. Duże obszary niezagospodarowanej ziemi i stosunkowo małe zasiedlenie stwarzają szansę dalszego rozwoju regionu. Przez centrum Olsztyna wartkim nurtem, tworząc malownicze przełomy, płynie rzeka Łyna. Kajakiem można nią dopłynąć aż do wschodniej granicy polsko-rosyjskiej, a po jej przekroczeniu – dalej Pregołą do Kaliningradu. W obrębie miasta leży kompleks leśny o powierzchni ponad 1000 ha – niezwykle popularny wśród mieszkańców Las Miejski. W granicach administracyjnych miasta znajduje się 11 (a niektórzy twierdzą, że nawet 15) jezior. Jeziora umożliwiają uprawianie sportów wodnych, zwłaszcza żeglarstwa i kajakarstwa, a zimą bojerów. Do dyspozycji jest sześć plaż i kąpielisk. W sezonie letnim po największym jeziorze Ukiel odbywają się rejsy statkiem wycieczkowym. Olsztyn należy do Federacji Miast Kopernikowskich. Siedziba federacji mieści się w Olsztyńskim Planetarium i Obserwatorium Astronomicznym, które prowadzi szeroko zakrojoną działalność popularyzacyjno-dydaktyczną i zaprasza na ciekawe projekcje astronomiczne, obserwacje Słońca, pokazy gwiaździstego nieba, Księżyca i planet. Przy Wysokiej Bramie ma swój początek „czerwony” Szlak Kopernikowski, który prowadzi przez Dobre Miasto, Lidzbark Warmiński, Pieniężno, Braniewo do Fromborka.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

INFORMACJA TURYSTYCZNA
Wojewódzkie Centrum Informacji Turystycznej, ul. Staromiejska 1, tel. 89 535 35 65, 89 535 35 66, e-mail: wcit@warmia.mazury.pl, http://mazury.travel

Info Olsztyn – Miejska Informacja Turystyczna
pl. Jana Pawla II 1 (w przyziemiu ratusza, wejście od ul. 1 Maja)

KULTURA

Muzeum Warmii i Mazur, ul. Zamkowa 2, tel. 89 527 95 96, www.muzeum.olsztyn.pl

charakter ekspozycji – wystawy stałe poświęcone Mikołajowi Kopernikowi i historii miasta: Mikołaj Kopernik – mieszkaniec zamku olsztyńskiego, Ze skarbca Muzeum. Sztuka dawna i rzemiosło artystyczne, Sztuka ludowa Warmii i Mazur; wystawy czasowe: cykl „Galeria jednego obrazu”, cykl „Życiorysy” w Sali Kromera, cykle „Cavata na olsztyńskim zamku” i „Cymelia muzealne”

Zwiedzanie:
W poniedziałki i w niektóre dni świąteczne muzeum jest nieczynne.

sezon: 1.05. – 30.06.
wtorek – sobota: 9.00 – 17.00
niedziela: 10.00 – 18.00

sezon: 1.07. – 31.08.
wtorek – niedziela: 10.00 – 18.00

sezon: 1.09. – 30.09.
wtorek – sobota: 9.00 – 17.00
niedziela: 10.00 – 18.00

sezon: 1.10. – 30.04.
wtorek – sobota: 10.00 – 16.00
niedziela: 10.00 – 18.00

Dom Gazety Olsztyńskiej, ul. Targ Rybny 1, tel. 89 534 01 19
Muzeum Przyrody, ul. Metalowa 8, tel. 89 533 47 80
Miejski Ośrodek Kultury, ul. Dąbrowszczaków 3 (Kamienica Naujacka), tel. 89 522 13 72 (centrala),
89 522 13 70 (informacja kulturalna), www.mok.olsztyn.pl
Olsztyńskie Planetarium, Al. Marszałka J. Piłsudskiego 38, tel. 89 533 49 51, 89 527 67 04, www.planetarium.olsztyn.pl
Obserwatorium Astronomiczne, ul. Żołnierska 13, tel. 89 527 67 03, www.planetarium.olsztyn.pl
Teatr im. Stefana Jaracza, ul. 1-go Maja 4, tel. 89 527 59 58, www.teatr.olsztyn.pl
Olsztyński Teatr Lalek, ul. Głowackiego 17, tel. 89 538 70 20, www.teatrlalek.olsztyn.pl
Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. F. Nowowiejskiego, ul. Kościuszki 39, tel. 89 527 51 75, www.filharmonia.olsztyn.pl
BWA Galeria Sztuki , Al. Marsz. J. Piłsudskiego 38, tel. 89 527 94 66, www.bwa.olsztyn.pl

BAZA NOCLEGOWA
Hotel Dyplomat****, ul. Dąbrowszczaków 28, tel. 89 512 41 41, www.hoteldyplomat.com
Hotel Wileński***, ul. Knosały 5, tel. 89 535 01 22, www.hotelwilenski.pl
Hotel Warmiński”***, ul. Kołobrzeska 1, tel. 89 522 14 00, www.hotel-warminski.com.pl
Hotel Park***, ul. Warszawska 119, tel. 89 524 06 04, www.beph.pl
Hotel Omega***, (dawny Novotel), ul. Sielska 4a, tel. 89 522 05 00, www.omegahotel.pl
Hotel Kur***, ul. Bałtycka 89, tel. 89 672 40 02, www.hotelkur.pl
Hotel Gromada***, pl. Konstytucji 3 Maja 4, tel. 89 534 58 64, www.gromada.pl
Villa Pallas, ul. Żołnierska 4, tel. 89 535 01 15, www.villapallas.pl
Hotel Manor, ul. Kanarkowa 47, tel. 89 524 17 00, www.manorhotel.pl
Polsko-Niemieckie Centrum Młodzieży, ul. Okopowa 25, tel. 89 534 07 80, www.pncm.olsztyn.pl
Hotel Kopernik**, ul. Warszawska 37, tel. 89 522 99 29, www.hotelkopernik.eu
Hotel Pod Zamkiem **, ul. Nowowiejskiego 10, tel. 89 535 12 87, www.hotel-olsztyn.com.pl
Hotel Na Skarpie**, ul. Gietkowska 6a, tel. 89 526 92 11, www.hotel-olsztyn.com.pl
Hotel Relaks**, ul. Żołnierska 13a, tel. 89 527 75 34, www.osir.olsztyn.pl
Hotel Tawerna Pirat*, ul. Bałtycka 95, tel. 89 523 90 85, www.pirat.com.pl
Hotel Wysoka Brama*, ul. Staromiejska 1, tel. 89 527 36 75, www.hotelwysokabrama.olsztyn.pl
Pokoje gościnne Stadion, Al. Marsz. J. Piłsudskiego 69a, tel. 89 533 23 82, www.hotelstadion.cba.pl
Hotelik U Sąsiada, ul. Dębowa 6, tel. 89 527 68 91, www.usasiada.olsztyn.pl
Hotelik Paradise, ul. Głogowa 2, Gutkowo, www.paradise.mazury.pl
Hotelik Graf, ul. Bałtycka 44, tel. 89 527 08 88, www.graf.prv.pl
Noclegi Podgrodzie, ul. Osińskiego 12/13, tel. 89 527 27 80, www.podgrodzie.eu
Noclegi Czajka, ul. Kołobrzeska 32 a, tel. 89 533 02 07,www.hostelczajka.pl
Noclegi Bio Farma, ul. Warszawska 105, tel. 89 534 95 31, www.biofarma.com.pl
Szkolne Schronisko Młodzieżowe, ul. Kościuszki 72/74, tel. 89 527 66 50, www.ssmolsztyn.pl
ŻAK – Fundacja Pomocy Studentom, Olsztyn – Kortowo, tel. 89 523 33 66, www.zak.olsztyn.pl
Hotel Sak, Bartąg 109, przy trasie Olsztyn – Warszawa, zjazd w kierunku wsi Ruś, ok. 5 km od centrum miasta Olsztyna, tel. 89 541 45 45, www.sak.olsztyn.pl
Zajazd U Leszka, Bartąg 107, przy trasie Olsztyn – Warszawa, zjazd w kierunku wsi Ruś, ok. 5 km od centrum miasta Olsztyna, tel. 89 541 03 66, www.uleszka.pl
Gospodarstwo Agroturystyczne Leśniczówka, Bartąg 63, ok. 8 km od Olsztyna, tel. 604 612 402
Gospodarstwo Agroturystyczne Krys – Tad, ul. Żurawia, Gutkowo 9, przy drodze z Olsztyna do Morąga, w dzielnicy Gutkowo, tel. 89 523 85 21, 607 623 865, www.kryst-tad.wm.pl
Pensjonat Agroturystyczny Ziołowa Dolina, Wilimowo 10a, 10 km od Olsztyna, w dolinie rzeki Łyny,
tel. 89 527 21 22, 89 523 90 63, www.dolina.hg.pl
Hotelik Andrzej Żółtowski, Szczęsne 43a, Klebark Wielki, w odległości 7 km od centrum Olsztyna, w kierunku na Szczytno, tel. 89 539 17 19, 607 559 544, www.hotelik.cso.pl
Pokoje gościnne Czapla, Ługwałd 38, Dywity, 10 km od centrum Olsztyna, w kierunku na Dobre Miasto, tel. 89 512 06 54, www.czapla.eu.org
Camping*** Tumiany, Tumiany 1a, Barczewo, w pobliżu krajowej drogi nr 16, pomiędzy Olsztynem a Biskupcem, nad jeziorem Pisz, tel. 602 757 481, www.camping-tumiany.pl
Camping Nr 173 Dywity, ul. Barczewskiego 47, Dywity, w zakolu rzeki Łyny, ok. 10 km od centrum Olsztyna, w kierunku na Lidzbark Warmiński, tel. 89 512 06 46, www.dywity.com.pl
Camping Ukiel, ul. Poranna 6, Olsztyn, Olsztyn – Gutkowo, bezpośrednio nad jeziorem Ukiel,
tel. 89 522 27 66, 509 382 924, www.camping.mazury.pl
Pole namiotowe i campingowe Trzcinowa Dolina, Wadąg 8, Olsztyn, 5 km od centrum miasta,
tel. 89 513 51 76, 89 534 82 84, 501 214 850, e-mail: zaklad@polbiznes.com

GASTRONOMIA

informacje na stronie http://www.turystyka.olsztyn.eu w zakładce – informacje praktyczne; miejski portal turystyczny – www.visit.olsztyn.eu

IMPREZY – cykle imprez „Olsztyńskie Lato Artystyczne”, „Niedziele w Muzeum”, Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy poezję”, „Olsztyńskie Noce Bluesowe”, „Cavata na olsztyńskim zamku”

informacje: www.mok.olsztyn.pl, www.visit.olsztyn.eu

Urząd Miasta Olsztyn
pl. Jana Pawła II 1, tel. 89 527 46 23, 527 31 11, e-mail: bok@olsztyn.eu
www.olsztyn.eu

Nowe

Nowe

HISTORIA

Nowe to nieduże miasto usytuowane na skarpie wiślanej, w połowie drogi z Bydgoszczy do Gdańska. Na stromym zboczu skarpy, na przełomie XII i XIII w. stanął potężny gród, który wraz z grodami w Stargardzie i Świeciu kontrolował ruch statków na Wiśle. Znaczenie grodu w Nowem podkreślał wówczas fakt, że stanowił on siedzibę kasztelana książęcego Świętopełka II. Pod koniec XIII w. właścicielem Nowego został Aleksy z Lekinsteinu, doradca Władysława Łokietka. Wkrótce, bo już w 1301 r., osada wraz z grodem przeszła w ręce Piotra Święcy.

Pierwszy przywilej lokacyjny Nowe uzyskało w 1302 r. Jak podają kroniki, podczas podboju Pomorza Gdańskiego Krzyżacy zniszczyli miasta Gdańsk. Tczew i Nowe. W tym czasie w grodzie nowskim urzędował kasztelan książęcy, samo zaś miasto stanowiło własność prywatną Piotra Święcy. Wtedy to Krzyżacy  zaproponowali odkupienie praw do Nowego i całego okręgu. Za cenę 1200 grzywien Piotr Święca sprzedał miasto, którym władał przez 12 lat. Po 1308 r. Nowe pozostawało zniszczone i wyludnione. Dopiero w 1350 r. wielki mistrz Heindrich Düssemer von Arffenberg nadał miastu nowy przywilej lokacyjny. Budowę zamku w Nowem rozpoczęli Krzyżacy najprawdopodobniej około połowy XIV w., na miejscu kasztelańskiego grodu. Był to jeden z najmniejszych zamków krzyżackich na Pomorzu. Składał się z trzykondygnacyjnego budynku mieszkalnego i obwodu muru połączonego z obwarowaniami miejskimi. Prawdopodobnie od strony miasta odgraniczał zamek oddzielny mur, być może poprzedzony fosą. Najniższa kondygnacja przeznaczona była na pomieszczenia gospodarcze. Na pierwszym piętrze znajdowały się pokoje brata zakonnego sprawującego pieczę nad zamkiem. Obok umieszczono refektarz, kaplicę zamkową i pokój gościnny. Najwyższą kondygnację przeznaczono na spichlerze i magazyny.

Nowe powróciło do Polski w 1466 r. Wiek XVI to okres  rozkwitu miasta, spowodowany położeniem na szlaku handlowym wzdłuż Wisły. Osiedlali się tutaj holenderscy mennonici, którzy uciekali do Polski przed prześladowaniami religijnymi. W okresie siedemnastowiecznych wojen szwedzkich miasto zostało zniszczone i wyludnione. W 1760 r. powstał w Nowem cech stolarski, co przyczyniło się do rozwoju rzemiosła drzewnego, a później także stolarstwa meblowego. W 1772 r. miasto znalazło się pod zaborem pruskim, zaś do II Rzeczypospolitej Polskiej powróciło dopiero po 1920 r. Swój rozwój Nowe zawdzięcza obróbce drewna i produkcji z wikliny. W latach międzywojennych istniało tu około 100 warsztatów stolarskich. Wielkość produkcji meblowej potwierdziły Krajowe Targi Meblowe zorganizowane w latach 1938 i 1939. W 1945 r. powstała w mieście Nowieńska Fabryka Mebli, która dała początek wielkoprzemysłowej produkcji mebli. W 1992 r. fabryka związała się z partnerem zagranicznym i rozpoczęła nowy etap  pod nazwą Klose – Pomorska Fabryka Mebli.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

KULTURA i REKREACJA
Centrum Kultury „Zamek”, plac Zamkowy 3, tel./fax 52 33 27 350, https://ckzamek-nowe.flog.pl

Wstęp na zamek jest bezpłatny, w sprawie zwiedzania prosimy o kontakt z pracownikami Gminnej Biblioteki Publicznej.

Gminna Biblioteka Publiczna, plac Zamkowy 3, tel. 52 33 27 081
Hala widowiskowo-sportowa, ul. Nowa 2, tel. 52 33 14 365, 510 909 866
Kompleks rekreacyjny nad Jeziorem Czarownic, ul. Komierowskiego, tel. 512 377 442

BAZA NOCLEGOWA
Hotel „Dowhań”, Nowe, ul. Tczewska 9, tel. 52 33 27 273, www.hoteldowhan.tfirma.pl
Hotel Restauracja Zdrojewo, Zdrojewo 99, tel. 52 33 28 067, www.hotelzdrojewo.pl
Agroturystyka nad jeziorem Grażyna i Lech Wiśniewscy, Gajewo, Zabudowania 2, tel. 603 265 783, http://www.agroturystykanadjeziorem.republika.pl
Stary BISP, Osiny, nad jez. Radodzierz, tel. 52 33 26 265, 664 931 593, www.starybisp.perfect.net.pl
Ośrodek wczasowy „Słoneczna polana” Kozłowscy, Osiny, tel. 602 616 658, 608 590 804, www.slonecznapolana.pl
Wynajem pokoi Andrzej Olszewski, Zdrojewo 69, tel. 52 33 27 780
Gospodarstwo Agroturystyczne HUZAR B.M. Lewandowscy, Nowe, ul. Kniatek 24, tel. 605 211 018, www.huzarnowe.cba.pl
Gospodarstwo Agroturystyczne Siedlisko Krystyna Gałecka, Osiny 28, tel. 606 362 085, www.huzarnowe.cba.pl
Gospodarstwo ekologiczne i agroturystyczne Arkadiusz Pstrong Toskania kociewska, Bochlin 71,
tel. 502 646 967, e-mail: bochlin@orange.pl, www.toskaniakociewska.pl
Kwatera agroturystyczna Tucholskie Wrota Maciej Górski, Bochlin 13, tel. 52 33 27 023, e-mail: wrota@agroturystyka.pl

GASTRONOMIA
Restauracja „Dowhań”, Nowe, ul. Tczewska 9, tel. 52 33 38 641, www.hoteldowhan.tfirma.pl
Hotel Restauracja Zdrojewo, Zdrojewo 99, tel. 52 33 28 067, www.hotelzdrojewo.pl
Kawiarnia „Roma”, Nowe, ul. Wojska Polskiego 1, tel. 52 33 27 572,
www.cukierniaroma.tfirma.pl
Kawiarnia Zamkowa ,,Lechu”, Nowe, plac Zamkowy, tel. 697 210 890, www.kawiarnialechu.cba.pl
Bar „Rożen”, Nowe, ul. Tczewska 30, tel. 52 33 27 272
Ogród „Avanti”, Nowe, ul. Wojska Polskiego 17, tel. 665 960 088
Klubokawiarnia „Spichlerz”, Nowe, ul. Kościuszki 10, tel. 512 267 306,
www.spichlerz-nowe.pl
Restauracja Złoty Róg nad Jeziorem Czarownic, Nowe, ul. Komierowskiego, tel. 512 377 442

Urząd Gminy Nowe
ul. Świętego Rocha 5, tel. 52 333 72 10
www.gminanowe.pl