HISTORIA

Nowe to nieduże miasto usytuowane na skarpie wiślanej, w połowie drogi z Bydgoszczy do Gdańska. Na stromym zboczu skarpy, na przełomie XII i XIII w. stanął potężny gród, który wraz z grodami w Stargardzie i Świeciu kontrolował ruch statków na Wiśle. Znaczenie grodu w Nowem podkreślał wówczas fakt, że stanowił on siedzibę kasztelana książęcego Świętopełka II. Pod koniec XIII w. właścicielem Nowego został Aleksy z Lekinsteinu, doradca Władysława Łokietka. Wkrótce, bo już w 1301 r., osada wraz z grodem przeszła w ręce Piotra Święcy.

Pierwszy przywilej lokacyjny Nowe uzyskało w 1302 r. Jak podają kroniki, podczas podboju Pomorza Gdańskiego Krzyżacy zniszczyli miasta Gdańsk. Tczew i Nowe. W tym czasie w grodzie nowskim urzędował kasztelan książęcy, samo zaś miasto stanowiło własność prywatną Piotra Święcy. Wtedy to Krzyżacy  zaproponowali odkupienie praw do Nowego i całego okręgu. Za cenę 1200 grzywien Piotr Święca sprzedał miasto, którym władał przez 12 lat. Po 1308 r. Nowe pozostawało zniszczone i wyludnione. Dopiero w 1350 r. wielki mistrz Heindrich Düssemer von Arffenberg nadał miastu nowy przywilej lokacyjny. Budowę zamku w Nowem rozpoczęli Krzyżacy najprawdopodobniej około połowy XIV w., na miejscu kasztelańskiego grodu. Był to jeden z najmniejszych zamków krzyżackich na Pomorzu. Składał się z trzykondygnacyjnego budynku mieszkalnego i obwodu muru połączonego z obwarowaniami miejskimi. Prawdopodobnie od strony miasta odgraniczał zamek oddzielny mur, być może poprzedzony fosą. Najniższa kondygnacja przeznaczona była na pomieszczenia gospodarcze. Na pierwszym piętrze znajdowały się pokoje brata zakonnego sprawującego pieczę nad zamkiem. Obok umieszczono refektarz, kaplicę zamkową i pokój gościnny. Najwyższą kondygnację przeznaczono na spichlerze i magazyny.

Nowe powróciło do Polski w 1466 r. Wiek XVI to okres  rozkwitu miasta, spowodowany położeniem na szlaku handlowym wzdłuż Wisły. Osiedlali się tutaj holenderscy mennonici, którzy uciekali do Polski przed prześladowaniami religijnymi. W okresie siedemnastowiecznych wojen szwedzkich miasto zostało zniszczone i wyludnione. W 1760 r. powstał w Nowem cech stolarski, co przyczyniło się do rozwoju rzemiosła drzewnego, a później także stolarstwa meblowego. W 1772 r. miasto znalazło się pod zaborem pruskim, zaś do II Rzeczypospolitej Polskiej powróciło dopiero po 1920 r. Swój rozwój Nowe zawdzięcza obróbce drewna i produkcji z wikliny. W latach międzywojennych istniało tu około 100 warsztatów stolarskich. Wielkość produkcji meblowej potwierdziły Krajowe Targi Meblowe zorganizowane w latach 1938 i 1939. W 1945 r. powstała w mieście Nowieńska Fabryka Mebli, która dała początek wielkoprzemysłowej produkcji mebli. W 1992 r. fabryka związała się z partnerem zagranicznym i rozpoczęła nowy etap  pod nazwą Klose – Pomorska Fabryka Mebli.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

KULTURA i REKREACJA
Centrum Kultury „Zamek”, plac Zamkowy 3, tel./fax 52 33 27 350, https://ckzamek-nowe.flog.pl

Wstęp na zamek jest bezpłatny, w sprawie zwiedzania prosimy o kontakt z pracownikami Gminnej Biblioteki Publicznej.

Gminna Biblioteka Publiczna, plac Zamkowy 3, tel. 52 33 27 081
Hala widowiskowo-sportowa, ul. Nowa 2, tel. 52 33 14 365, 510 909 866
Kompleks rekreacyjny nad Jeziorem Czarownic, ul. Komierowskiego, tel. 512 377 442

BAZA NOCLEGOWA
Hotel „Dowhań”, Nowe, ul. Tczewska 9, tel. 52 33 27 273, www.hoteldowhan.tfirma.pl
Hotel Restauracja Zdrojewo, Zdrojewo 99, tel. 52 33 28 067, www.hotelzdrojewo.pl
Agroturystyka nad jeziorem Grażyna i Lech Wiśniewscy, Gajewo, Zabudowania 2, tel. 603 265 783, http://www.agroturystykanadjeziorem.republika.pl
Stary BISP, Osiny, nad jez. Radodzierz, tel. 52 33 26 265, 664 931 593, www.starybisp.perfect.net.pl
Ośrodek wczasowy „Słoneczna polana” Kozłowscy, Osiny, tel. 602 616 658, 608 590 804, www.slonecznapolana.pl
Wynajem pokoi Andrzej Olszewski, Zdrojewo 69, tel. 52 33 27 780
Gospodarstwo Agroturystyczne HUZAR B.M. Lewandowscy, Nowe, ul. Kniatek 24, tel. 605 211 018, www.huzarnowe.cba.pl
Gospodarstwo Agroturystyczne Siedlisko Krystyna Gałecka, Osiny 28, tel. 606 362 085, www.huzarnowe.cba.pl
Gospodarstwo ekologiczne i agroturystyczne Arkadiusz Pstrong Toskania kociewska, Bochlin 71,
tel. 502 646 967, e-mail: bochlin@orange.pl, www.toskaniakociewska.pl
Kwatera agroturystyczna Tucholskie Wrota Maciej Górski, Bochlin 13, tel. 52 33 27 023, e-mail: wrota@agroturystyka.pl

GASTRONOMIA
Restauracja „Dowhań”, Nowe, ul. Tczewska 9, tel. 52 33 38 641, www.hoteldowhan.tfirma.pl
Hotel Restauracja Zdrojewo, Zdrojewo 99, tel. 52 33 28 067, www.hotelzdrojewo.pl
Kawiarnia „Roma”, Nowe, ul. Wojska Polskiego 1, tel. 52 33 27 572,
www.cukierniaroma.tfirma.pl
Kawiarnia Zamkowa ,,Lechu”, Nowe, plac Zamkowy, tel. 697 210 890, www.kawiarnialechu.cba.pl
Bar „Rożen”, Nowe, ul. Tczewska 30, tel. 52 33 27 272
Ogród „Avanti”, Nowe, ul. Wojska Polskiego 17, tel. 665 960 088
Klubokawiarnia „Spichlerz”, Nowe, ul. Kościuszki 10, tel. 512 267 306,
www.spichlerz-nowe.pl
Restauracja Złoty Róg nad Jeziorem Czarownic, Nowe, ul. Komierowskiego, tel. 512 377 442

Urząd Gminy Nowe
ul. Świętego Rocha 5, tel. 52 333 72 10
www.gminanowe.pl